سمیه شوریابی؛ بازار: مجید عبدالحمیدی، عضو هیئتمدیره شرکت ریل گردش ایرانیان «حگردش» و فعال بازار سرمایه، با اشاره به ظرفیتهای گردشگری ایران بر ضرورت همکاری گستردهتر هلدینگهای گردشگری، شرکتهای حملونقل، مجموعههای اقامتی، بانکها و نهادهای مالی تأکید ورزید و عنوان کرد: طراحی ابزارهای تخصصی سرمایهگذاری، تأمین مالی هدفمند پروژهها و توسعه خدمات اعتباری سفر میتواند به بهرهبرداری بهینه از ظرفیتهای کشور و تقویت اقتصاد گردشگری مساعدت نماید.
عبدالحمیدی در گفتوگو با خبرنگار رسانه بازار، پیرامون چشمانداز صنعت گردشگری اظهار داشت: گردشگری زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی است که حملونقل، هتلداری، خدمات مالی، فناوری، صنایعدستی و کسبوکارهای محلی را به یکدیگر متصل میسازد. توسعه این صنعت میتواند هم برای بنگاههای بزرگ فرصت سرمایهگذاری فراهم آورد و هم درآمد و اشتغال را در مقاصد گوناگون گسترش دهد.
وی افزود: ایران از ظرفیتهای متنوعی بهرهمند است، اما تبدیل این ظرفیتها به ارزش اقتصادی، مستلزم سازماندهی، سرمایهگذاری و همکاری میان فعالان صنعت است. جاذبه گردشگری زمانی به درآمد پایدار بدل میشود که مسافر بتواند بهسهولت مقصد را برگزیند، خدمات متناسب با بودجه خود ابتیاع نماید و تجربهای باکیفیت و قابل اعتماد کسب کند.
ظرفیتهای ایران؛ امکان رقابت جدی در گردشگری منطقه
این فعال بازار سرمایه پیرامون جایگاه ایران در مقایسه با کشورهای منطقه گفت: هنگامی که پیرامون بازارهای گردشگری پیرامون ایران، از ترکیه و عربستان تا ارمنستان، سخن میگوییم، میبایست به تنوع مزیتهای کشور خودمان نیز توجه نماییم. ایران از ترکیب ارزشمندی از میراث تاریخی، فرهنگ، طبیعت، جاذبههای زیارتی و تنوع اقلیمی برخوردار است. به باور من، این مجموعه ظرفیتها، امکان رقابتی بسیار جدیتر از جایگاه فعلی را برای کشور فراهم میآورد.
او ادامه داد: ویژگی چهارفصل ایران میتواند مبنای طراحی محصول گردشگری واقع شود. امکان برنامهریزی سفرهای ساحلی، کویری، کوهستانی، فرهنگی و زیارتی در فصول مختلف سال، به ما اجازه میدهد برای سلیقهها و گروههای مختلف مسافران، پیشنهادهای متنوعی ارائه دهیم. این تنوع، فرصتی برای توزیع متعادلتر سفر در طول سال و بهرهبرداری اقتصادیتر از زیرساختهاست.
عبدالحمیدی تأکید ورزید: میان ظرفیت بالقوه و عملکرد اقتصادی شکاف وجود دارد. برای بهرهگیری از این مزیتها میبایست دسترسی، کیفیت اقامت، خدمات مقصد، بازاریابی و شبکه فروش همزمان تقویت گردند. بخش مهمی از رقابت منطقهای در گردشگری، به کیفیت اجرای همین حلقهها منوط است.
گردشگری ورودی؛ فرصتی راهبردی برای آینده اقتصاد ایران
وی پیرامون آینده حضور گردشگران خارجی در ایران بیان کرد: من به ظرفیت بلندمدت گردشگری ورودی ایران خوشبین هستم. تنوع مقاصد و تجربههایی که کشور میتواند به گردشگر خارجی ارائه دهد، زمینه توسعه بازاری بسیار گستردهتر را مهیا میسازد. تحقق این فرصت به تسهیل سفر، تقویت ارتباطات حملونقلی، امکان پرداخت، معرفی حرفهای مقاصد و اطمینان خاطر گردشگر وابسته است.
عضو هیئتمدیره ریل گردش ایرانیان افزود: این چشمانداز برای شرکتها اهمیت راهبردی دارد. مجموعههایی که امروز روی استاندارد خدمات، آموزش نیروی انسانی، فروش چندزبانه، شبکه توزیع و همکاریهای بینالمللی سرمایهگذاری میکنند، میتوانند برای پاسخگویی به تقاضای آینده مهیاتر باشند.
او تصریح کرد: سرمایهگذاری میبایست با بررسی سناریوهای مختلف تقاضا انجام پذیرد. پروژه لازم است در شرایط محتاطانه نیز قابل دفاع باشد و در صورت گسترش بازار، قابلیت توسعه داشته باشد. این رویکرد، خوشبینی به آینده را به تصمیم اقتصادی قابل اجرا بدل میسازد.
از بلیت قطار، هواپیما و کشتی تا اقامت؛ ضرورت هماهنگی خدمات سفر
عبدالحمیدی همچنین پیرامون نقش حملونقل در رونق گردشگری گفت: تجربه مسافر از زمان جستوجوی مقصد و خرید بلیت آغاز میشود. قیمت و دسترسی به بلیت قطار، هواپیما یا کشتی، نظم حرکت، کیفیت پاسخگویی و شرایط تغییر یا استرداد، بر تصمیم او اثر میگذارد. هماهنگی این خدمات با اقامت و برنامههای مقصد، میتواند خرید سفر را تسهیل و رضایت مشتری را مضاعف نماید.
وی افزود: هر شیوه حملونقل، متناسب با مسیر و نوع تقاضا، جایگاه خود را دارد. قطار میتواند در سفرهای خانوادگی، گروهی و برنامهریزیشده نقش مؤثری ایفا کند؛ حملونقل هوایی برای دسترسی سریع و مسیرهای طولانی اهمیت دارد و خدمات دریایی مسافری نیز در مقاصد ساحلی و جزیرهای بخشی از زنجیره سفر تلقی میشود.
او ادامه داد: همکاری میان شرکتهای حملونقل، هتلها و شبکههای فروش میتواند به طراحی بستههایی منجر شود که هم برای مسافر جذاب باشند و هم بهرهبرداری از ظرفیت بنگاهها را بهبود بخشند. ارزش این همکاری زمانی افزون میشود که برنامه فروش با ظرفیت واقعی و الگوی تقاضای هر مقصد هماهنگ باشد.
انعطاف در قیمتگذاری؛ تقویت حق انتخاب مسافر و انگیزه ارتقای کیفیت
این کارشناس بازار سرمایه همچنین اظهار داشت: یکی از زمینههای بهبود اقتصاد سفر، فراهمساختن انعطاف بیشتر و تدریجی در قیمتگذاری خدمات، در چارچوب رقابت و شفافیت است. هرچه فاصلهگرفتن از قیمتگذاری دستوری با تنوع خدمات و امکان مقایسه روشن قیمت و کیفیت همراه گردد، شرکتها انگیزه فزونتری برای ارتقای خدمات و نوسازی خواهند داشت و مسافر نیز میتواند متناسب با بودجه و انتظار خود انتخاب نماید.
وی افزود: در چنین فضایی، کیفیت، خوشقولی، پاسخگویی و خدمات پس از فروش میتوانند سهم بیشتری در انتخاب مشتری احراز کنند. حفظ دسترسی عمومی به سفر و هدفمندکردن حمایتها برای گروههای نیازمند نیز میبایست در این مسیر ملحوظ نظر باشد.
راهآهن و بخش خصوصی؛ همکاری برای افزایش بهرهوری و توسعه مقاصد
عضو هیئتمدیره ریل گردش ایرانیان خاطرنشان کرد: در بخش ریلی، هماهنگی میان راهآهن، شرکتهای مسافری و مجموعههای گردشگری، از برنامهریزی مسیر و زمانبندی حرکت تا خدمات ایستگاهی و ارتباط با مقصد، میتواند فرصتهای نویی ایجاد نماید. معرفی مسیرهای گردشگری و اتصال سفر ریلی به خدمات اقامتی، نیازمند همین همکاری عملیاتی است.
وی افزود: یکی از اولویتها میبایست بهرهگیری مؤثرتر از ظرفیت شبکه و ناوگان موجود، در کنار سرمایهگذاری برای توسعه باشد. هماهنگی راهآهن با شرکتهای خصوصی مسافری و شبکههای فروش گردشگری میتواند به شناسایی تقاضای مسیرها، برنامهریزی دقیقتر خدمات و توسعه سفر در دورههای کمتقاضا مساعدت نماید. چنین همکاریای، زمینه تقویت مشارکت بخش خصوصی و بهبود اقتصاد بهرهبرداری را مهیا میسازد.
او ادامه داد: برنامهریزی مشترک میتواند برای شرکت ریلی، تقاضای قابلپیشبینیتری و برای هتل، امکان مدیریت بهینهتر ظرفیت ایجاد کند. البته قراردادهای خرید ظرفیت میبایست با برآورد واقعبینانه تقاضا و تقسیم شفاف ریسک میان طرفها تنظیم گردند.
عبدالحمیدی تأکید کرد: بهبود تجربه سفر ریلی، از قابلیت اتکای برنامه حرکت تا کیفیت پذیرایی و خدمات مقصد، میتواند زمینه تکرار خرید و تقویت برند را فراهم آورد. این موضوع برای اقتصاد شرکتها بهاندازه توسعه ظرفیت حائز اهمیت است.
حضور شرکتهای گردشگری و حملونقل در بورس؛ بستری برای توسعه سرمایهگذاری
عبدالحمیدی در پاسخ به پرسشی پیرامون ارتباط گردشگری با بازار سرمایه گفت: بخشی از شرکتهای فعال در هتلداری، سرمایهگذاری گردشگری و حملونقل در بورس و فرابورس حضور دارند. این حضور، بستری برای مشارکت سرمایهگذاران، گزارشدهی شفاف و بهرهگیری از ابزارهای متنوع تأمین مالی فراهم آورده است.
وی ادامه داد: هلدینگهای گردشگری و سرمایهگذاری میتوانند در شناسایی پروژه، تجمیع ظرفیتها و راهبری توسعه نقش محوری ایفا کنند. شرکتهای حملونقل و هتلداری نیز تجربه بهرهبرداری و شناخت مشتری را به این همکاری میافزایند. در کنار آنها، بانکها و نهادهای مالی میتوانند ساختار تأمین مالی متناسب با نیاز پروژه را طراحی نمایند.
این فعال بازار سرمایه افزود: برای سهامدار، حائز اهمیت است بداند منابع جذبشده چگونه به افزایش ظرفیت اقتصادی، بهبود بهرهوری و جریان نقد منجر میشود. طرح توسعه میبایست هدف، زمانبندی، هزینه و شاخصهای ارزیابی مشخصی داشته باشد تا اثر آن بر عملکرد شرکت قابل پیگیری باشد.
در تحلیل بورسی، کیفیت درآمد بهاندازه رشد فروش اهمیت دارد
عبدالحمیدی پیرامون معیارهای ارزیابی شرکتهای این حوزه توضیح داد: مدل کسبوکار شرکتها متفاوت است. مالک ناوگان، بهرهبردار هتل و واسطه فروش بلیت را نمیتوان با معیارهای کاملاً یکسان تحلیل نمود. ارزش داراییها میبایست در کنار توان درآمدزایی، هزینه نگهداری، نیاز به سرمایهگذاری مجدد و کیفیت جریان نقد مورد واکاوی قرار گیرد.
او افزود: در حملونقل، ضریب اشغال و درآمد و هزینه بهازای هر صندلیـکیلومتر حائز اهمیت است. در هتلداری، نرخ اشغال، متوسط نرخ فروش اتاق و درآمد بهازای هر اتاق در دسترس، معیارهای کارآمدی هستند. در شبکههای فروش بلیت نیز میبایست ارزش کل فروش را از درآمد کارمزدی متعلق به شرکت تفکیک کرد.
وی تأکید ورزید: رشد مبلغ فروش ممکن است از افزایش قیمت نشأت گرفته باشد؛ بنابراین تغییر تعداد مسافر، حجم خدمات و حاشیه سود نیز میبایست بررسی شود. برای سرمایهگذار، رشد پایدار زمانی معنا مییابد که شرکت بتواند پس از پوشش هزینهها و تعهدات، نقدینگی مطلوبی ایجاد کند.
تجربه خارجی؛ ساختارهای تخصصی برای سرمایهگذاری در گردشگری
عبدالحمیدی پیرامون نمونههای بینالمللی گفت: در دنیا، برای سرمایهگذاری در داراییهای گردشگری و تأمین مالی توسعه این صنعت، ساختارهای تخصصی موجود است. برای نمونه، Host Hotels & Resorts در آمریکا در قالب نهاد بورسی سرمایهگذاری املاک و مستغلات یا REIT، بر مالکیت هتلها تمرکز دارد. این نمونه نشان میدهد داراییهای اقامتی میتوانند موضوع یک ساختار تخصصی سرمایهگذاری باشند؛ ساختاری که با صندوق سهامی متعارف تفاوت دارد. منبع: معرفی رسمی Host Hotels & Resorts
وی افزود: در عربستان نیز صندوق توسعه گردشگری، TDF، با مأموریت توسعهای در تأمین مالی کسبوکارهای گردشگری و ایجاد مشارکت فعالیت مینماید. این نهاد، صندوق سهامی قابل معامله نیست و کارکرد آن، مساعدت به توسعه سرمایهگذاری و پروژههای گردشگری است. منبع: صندوق توسعه گردشگری عربستان
او ادامه داد: برداشت من از این تجربهها، اهمیت تخصصیشدن تأمین مالی گردشگری است. سرمایهگذاری در سهام شرکتها، مالکیت داراییهای اقامتی و تأمین مالی احداث یا توسعه پروژهها، هر کدام نیازمند ابزار متناسب هستند. برای ایران نیز میبایست ساختاری طراحی گردد که با مقررات، عمق بازار و نیاز واقعی بنگاهها سازگار باشد.
پیشنهاد بررسی صندوق تخصصی گردشگری و زنجیره سفر
این فعال بازار سرمایه بیان کرد: در ایران نیز صندوقهای متمرکز بر صنایع مختلف، مانند بهینخودرو در صنعت خودرو، بانکدار در صنعت بانکداری و پالایشی یکم در حوزه پالایش وجود دارند. این تجربه زمینه مناسبی برای بررسی ابزار تخصصی گردشگری فراهم میآورد. بهینخودرو، بانکدار، پالایشی یکم
عبدالحمیدی افزود: پیشنهاد من، امکانسنجی صندوق تخصصی گردشگری و زنجیره سفر با همکاری فعالان صنعت و نهادهای مالی است. از آنجا که این زنجیره چند صنعت را در بر میگیرد، دامنه سرمایهگذاری و ساختار مجوز آن میبایست بهدقت بررسی شود. تعداد شرکتهای واجد شرایط، ارزش سهام شناور، نقدشوندگی و امکان تشکیل سبد مناسب نیز در این بررسی تعیینکننده است.
وی توضیح داد: یک مسیر، تسهیل سرمایهگذاری حرفهای مردم در سهام شرکتهای مرتبط است. مسیر مکمل، طراحی ابزارهای تأمین مالی مستقیم برای توسعه ناوگان، مراکز اقامتی و زیرساختهای گردشگری است. خرید سهام در بازار ثانویه، بهخودیخود منابع تازهای وارد شرکت نمیکند؛ به همین سبب، تأمین مالی توسعه میبایست سازوکار مشخص خود را داشته باشد.
او تأکید کرد: وجود یک ابزار تخصصی میتواند به افزایش شناخت سرمایهگذاران از این حوزه و تمرکز بیشتر تحلیل حرفهای بر شرکتهای آن مساعدت نماید. موفقیت آن نیز به مدیریت حرفهای، شفافیت هزینهها، نقدشوندگی مناسب و رعایت منافع سرمایهگذاران وابسته خواهد بود.
بانکها و هلدینگها؛ شرکای راهبردی تأمین مالی پروژهها
این کارشناس بازار سرمایه پیرامون تقسیم نقش میان مجموعههای اقتصادی گفت: هلدینگها میتوانند شناسایی و راهبری پروژه را عهدهدار شوند؛ شرکتهای تخصصی، مسئولیت بهرهبرداری و توسعه بازار را دنبال کنند و بانکها و نهادهای مالی، متناسب با ضوابط و ارزیابی خود، در تأمین منابع و طراحی ساختار مالی مشارکت ورزند.
وی افزود: بانکهایی که با چرخه درآمد و نیازهای گردشگری آشنا هستند، میتوانند در کنار بازار سرمایه نقش مکمل ایفا کنند. سرمایه در گردش، منابع دوره ساخت و تأمین مالی بلندمدت، نیازهای متمایزی هستند و میبایست برای هر کدام ابزار مناسب انتخاب شود.
او ادامه داد: در پروژههای بلندمدت، ترکیب آورده و بدهی میبایست با جریان نقد مورد انتظار هماهنگ باشد. زمان تکمیل، دوره رسیدن به بهرهبرداری اقتصادی، هزینه نگهداری و توان پوشش اقساط میبایست بررسی گردند. ارزیابی سناریوی کاهش تقاضا و افزایش هزینهها نیز مساعدت میکند تعهدات مالی واقعبینانه تنظیم شوند.
سامانههای گردشگری؛ حلقه اتصال مسافر، عرضهکننده و خدمات مالی
عبدالحمیدی پیرامون جایگاه سامانههای خدمات گردشگری گفت: مجموعههایی که فروش بلیت، رزرو اقامت و سایر خدمات سفر را در یک بستر یکپارچه ارائه میدهند، میتوانند در اتصال تقاضای مسافر به ظرفیت شرکتهای حملونقل و مراکز اقامتی نقش مؤثری ایفا نمایند. ارزش این سامانهها با کیفیت تجربه خرید، پاسخگویی، تنوع خدمات و اعتماد مشتری تقویت میشود.
وی افزود: سامانههایی که در کنار فروش خدمات گردشگری، تجربه ارائه اعتبار خرید نیز دارند، از ظرفیت فزونتری برای طراحی محصولات متناسب با نیاز مشتری بهرهمندند. تحلیل مسئولانه دادهها، با رضایت مشتری و رعایت الزامات حفاظت از اطلاعات، میتواند به شناخت بهتر تقاضا، ارائه پیشنهادهای مرتبط و افزایش تکرار خرید مساعدت نماید.
او ادامه داد: این توانمندی برای بانکها بستری برای همکاری اعتباری، برای عرضهکنندگان خدمات کانالی برای توسعه فروش و برای خود سامانه، زمینه رشد درآمدهای خدماتی و کارمزدی فراهم میآورد. شرط پایداری این همکاری، شفافیت قراردادها، کیفیت تسویه و تقسیم شفاف مسئولیتهاست.
BNPL و اعتبار سفر؛ فرصت تازه همکاری گردشگری و فناوری مالی
این فعال بازار سرمایه پیرامون نقش خدمات اعتباری اظهار داشت: انتظار دارم خدمات خرید اکنون و پرداخت در آینده، یا BNPL، و سایر مدلهای اعتبار خرید، در بازار سفر جایگاه پررنگتری احراز کنند. امکان پرداخت مرحلهای هزینه بلیت، اقامت و بستههای گردشگری، متناسب با توان بازپرداخت مشتری، میتواند برنامهریزی مالی سفر را برای خانوار تسهیل نماید.
وی افزود: در این حوزه، همکاری بانکها، شرکتهای اعتباردهنده، سکوهای فروش بلیت و مجموعههای گردشگری حائز اهمیت است. اگر عرضهکننده خدمات در زمان مناسب تسویه شود و مشتری طبق برنامه مشخص پرداخت نماید، امکان تقویت فروش و مدیریت بهینهتر جریان نقد بنگاه مهیا میشود.
عبدالحمیدی تأکید ورزید: طراحی محصول اعتباری سفر به شناخت ویژگیهای این بازار نیازمند است. هزینه نهایی اعتبار میبایست برای مشتری روشن باشد و مسئولیت نکول، شرایط لغو سفر و نحوه استرداد وجه در قرارداد مشخص گردد. اعتبارسنجی و تعیین سقف خرید نیز میبایست با توان بازپرداخت مشتری تناسب داشته باشد.
او ادامه داد: شرکتهای ایرانی که در اعتبارسنجی، مدیریت وصول، فروش اقساطی و توسعه شبکه پذیرندگان تجربه دارند، در صورت برخورداری از منابع پایدار و کنترل مناسب ریسک، میتوانند از فرصت رشد این بازار بهرهمند شوند. اتصال این تجربه به شبکه فروش شرکتهای گردشگری و حملونقل، زمینه توسعه محصولات اعتباری متناسب با سفر را فراهم میآورد.
وی تصریح کرد: معیار موفقیت این کسبوکارها، سودآوری پس از کسر هزینه تأمین منابع، زیان اعتباری و هزینه جذب مشتری است. افزایش حجم اعتبار اعطایی میبایست همراه با حفظ کیفیت مطالبات و رضایت مشتری باشد تا رشد، پایدار بماند.
گام اجرایی؛ انتخاب پروژههای مشخص و همکاری مرحلهای
عبدالحمیدی پیرامون مسیر عملیاتی پیشنهاد خود گفت: میتوان کار را با تشکیل یک کارگروه مشترک از هلدینگهای گردشگری، شرکتهای حملونقل، مجموعههای اقامتی و نهادهای مالی آغاز نمود. مأموریت اولیه این کارگروه، شناسایی چند فرصت آماده سرمایهگذاری و بررسی ابزار مناسب برای هر یک باشد.
وی افزود: پروژههای منتخب میبایست مطالعات تقاضا، برآورد مستقل هزینه، برنامه بهرهبرداری، ساختار حقوقی روشن و گزارشدهی منظم داشته باشند. آغاز همکاری با تعداد محدودی پروژه قابل ارزیابی، میتواند تجربه اجرایی و اعتماد لازم برای گسترش فعالیت را ایجاد نماید.
عضو هیئتمدیره ریل گردش ایرانیان در پایان خاطرنشان کرد: چشمانداز گردشگری ایران، فرصت مهمی برای همکاری میان صنعت و نظام مالی است. توسعه زیرساخت، بهبود بهرهوری ظرفیتهای موجود و فراهمساختن دسترسی مسئولانه به اعتبار سفر، سه مسیر مکملاند. اگر این مسیرها هماهنگ پیش روند، شرکتهای حملونقل و هتلداری میتوانند از تقاضای پایدارتر بهرهمند شوند، بانکها و سرمایهگذاران با فرصتهای قابل ارزیابیتری روبهرو گردند و مسافر نیز خدمات باکیفیتتری دریافت کند.
