به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، چنانچه خودرو هنگام حرکت از حالت سکون میلرزد، تقه میزند یا در دنده یک احساس تکانهای غیرعادی دارد، اما بعد از بالا رفتن سرعت تقریباً نرم میشود، این علامت بهتنهایی نمیتواند خرابی یک قطعه مشخص را ثابت کند. الگوی ایجاد لرزش اهمیت زیادی دارد: آیا لرزش با رها کردن کلاچ شروع میشود؟ با فشار دادن گاز بیشتر میشود؟ در سرعت مشخصی هم ادامه دارد؟ یا همراه با افت توان موتور است؟
همین تفاوتها مسیر عیبیابی را تغییر میدهند. در ادامه، مهمترین علتهای لرزش خودرو در شروع حرکت و سرنخهایی را بررسی میکنیم که میتوانند به تشخیص دقیقتر کمک کنند.
چرا خودرو هنگام شروع حرکت میلرزد؟
هنگام شروع حرکت، نیروی تولیدشده توسط موتور باید از طریق کلاچ یا مبدل گشتاور، گیربکس، پلوس یا گاردان و سایر اجزای انتقال قدرت به چرخها برسد. در همین لحظه، بار واردشده به مجموعه قوای محرکه بهسرعت تغییر میکند.
اگر یکی از این اجزا نتواند نیرو را به شکل یکنواخت منتقل یا مهار کند، لرزش ممکن است دقیقاً در زمان شروع حرکت ظاهر شود.
به همین دلیل، یک نکته تشخیصی مهم این است که لرزش خودرو را از نظر وابستگی به بار و وابستگی به سرعت از هم جدا کنیم.
اگر لرزش عمدتاً با گاز دادن، شروع شتابگیری یا وارد شدن بار به موتور و انتقال قدرت ایجاد شود و با برداشتن پا از روی گاز کاهش پیدا کند، بررسی اجزای انتقال قدرت و دستههای موتور و گیربکس اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در مقابل، اگر لرزش در یک محدوده مشخص از سرعت خودرو باقی بماند، حتی زمانی که شتابگیری متوقف شده است، چرخها، لاستیکها و سایر اجزای چرخان باید جدیتر بررسی شوند.
بیشتر بخوانید: راهنمای خرید خودروی کارکرده؛ ۲۰ نکته مهم قبل از معامله
مهمترین علتهای لرزش خودرو در شروع حرکت
کلاچ و دیسک و صفحه
در خودروهای دندهای، یکی از علتهای مهم لرزش هنگام حرکت اولیه، کلاچ و مجموعه دیسک و صفحه است.
کلاچ باید هنگام درگیر شدن، گشتاور موتور را بهصورت تدریجی و یکنواخت به گیربکس منتقل کند. اگر سطح اصطکاک، دیسک، صفحه فشاردهنده یا سازوکار عملکرد کلاچ دچار مشکل شده باشد، درگیری میتواند بهصورت ناپیوسته انجام شود و اصطلاحاً کلاچ «بگیرد و رها کند».
نتیجه برای راننده میتواند لرزش یا تکانهای متوالی در شروع حرکت باشد. آلودگی سطح اصطکاک به روغن یا گریس، تغییر شکل اجزای کلاچ و مشکلات مربوط به سیستم عملکننده نیز میتوانند کیفیت درگیری کلاچ را مختل کنند.
اگر لرزش تقریباً فقط هنگام رها کردن کلاچ اتفاق میافتد و پس از درگیر شدن کامل کلاچ کاهش پیدا میکند، بررسی مجموعه کلاچ و فلایویل یکی از نقاط اصلی شروع عیبیابی است؛ البته این علامت بهتنهایی تشخیص قطعی نیست.
فلایویل
فلایویل سطحی است که در مجموعه کلاچ با دیسک درگیر میشود و در انتقال و یکنواختسازی گشتاور نیز نقش دارد. بنابراین وضعیت سطح آن میتواند روی کیفیت درگیری کلاچ اثر بگذارد.
تابدار شدن یا تغییر وضعیت سطح اصطکاک، آثار حرارتی و در برخی خودروها ایراد در فلایویل دو جرمی (DMF) میتواند باعث بروز لرزش، صدا یا رفتار غیرعادی در هنگام درگیری کلاچ شود.
در فلایویلهای دو جرمی، تشخیص خرابی باید متناسب با طراحی همان خودرو انجام شود و صرف وجود لرزش نباید بهتنهایی به معنی خرابی DMF تلقی شود.
دستهموتور و دستهگیربکس
دستهموتور و دستهگیربکس فقط برای نگه داشتن موتور و گیربکس نیستند؛ آنها باید حرکت مجموعه قوای محرکه و انتقال ارتعاش آن به بدنه را نیز کنترل کنند.
وقتی یک دسته فرسوده، ترکخورده، جداشده یا در نوع هیدرولیکی دچار نشتی شود، حرکت موتور هنگام افزایش گشتاور میتواند بیشتر از حالت عادی شود و بخشی از ارتعاش به اتاق منتقل شود.
به همین دلیل، لرزش ممکن است هنگام گاز دادن یا شروع حرکت محسوستر باشد. اگر لرزش با اعمال گاز و تغییر بار موتور تشدید میشود، دستهموتور و دستهگیربکس نباید بدون بررسی کنار گذاشته شوند.
پلوس و مفصلهای CV
در بسیاری از خودروهای دیفرانسیل جلو، پلوس وظیفه انتقال گشتاور از دیفرانسیل به چرخ را دارد و از مفصلهای سرعت ثابت یا CV Joint استفاده میکند.
مفصل داخلی پلوس در بسیاری از خودروها امکان تغییر طول مؤثر محور را نیز فراهم میکند. اگر مفصل داخلی، خود پلوس یا اجزای مرتبط دچار فرسودگی، لقی، آسیب یا مشکل همراستایی شده باشند، لرزش ممکن است هنگام شتابگیری و زیر بار بیشتر احساس شود.
این مورد با لرزش ناشی از بالانس چرخ یکسان نیست؛ زیرا در یک ایراد انتقال قدرت، وضعیت بار و گشتاور میتواند نقش تعیینکنندهتری داشته باشد.
مشکل در عملکرد موتور هنگام وارد شدن بار
گاهی منشأ لرزش اصلاً مکانیکیِ انتقال قدرت نیست و موتور در زمان افزایش بار نمیتواند احتراق یکنواختی داشته باشد.
برای مثال، در موتورهای بنزینی فرسودگی شمع یا مشکلات سیستم جرقه میتواند باعث Misfire یا احتراق ناقص شود؛ این وضعیت ممکن است هنگام شتابگیری بیشتر خود را نشان دهد.
اگر لرزش همراه با افت توان، بد کار کردن موتور، مکث در گاز خوردن یا روشن شدن چراغ موتور باشد، نباید بدون بررسی، مشکل را به کلاچ یا پلوس نسبت داد.
در چنین شرایطی سیستم جرقه، سوخترسانی، سنسورها و سایر بخشهای مدیریت موتور نیز میتوانند در فهرست بررسی قرار بگیرند.
مشکلات گاردان و اجزای انتقال قدرت
در خودروهای دیفرانسیل عقب و چهارچرخ محرک، مجموعه انتقال قدرت میتواند شامل گاردان، مفصلها، چهارشاخ، کوپلینگها، تکیهگاه میانی و اجزای دیگر باشد.
در چنین خودروهایی، تغییر بار هنگام شروع حرکت یا شتابگیری میتواند ایرادهای موجود در این مجموعه را آشکارتر کند.
بنابراین در خودروهای RWD و AWD، تشخیص نباید فقط به کلاچ یا پلوس محدود شود.
از روی نوع لرزش چطور علت احتمالی را تشخیص دهیم؟
نوع و زمان ایجاد لرزش میتواند سرنخ خوبی باشد، اما هیچکدام بهتنهایی جای تشخیص مکانیک را نمیگیرند.
| الگوی علامت | مواردی که ارزش بررسی بیشتری دارند |
|---|---|
| فقط هنگام رها کردن کلاچ | دیسک و صفحه، سطح فلایویل، سیستم عملکننده کلاچ و دستهها |
| هنگام شروع حرکت و شتابگیری | دستهموتور و دستهگیربکس، پلوس و انتقال قدرت؛ همچنین عملکرد موتور |
| همراه با تقه یا صدای «تق» | لقی یا ضربه در انتقال قدرت، دستهها، مفصلها یا اجزای مرتبط |
| همراه با افت توان موتور | میسفایر و سایر مشکلات عملکرد موتور در کنار انتقال قدرت |
| بیشتر در فرمان احساس میشود | چرخ، لاستیک، مجموعه فرمان یا اجزای جلوی خودرو نیز باید بررسی شوند |
| بیشتر در صندلی یا کف احساس میشود | انتقال ارتعاش از قوای محرکه، پلوس، گاردان یا بخشهای مرتبط محتملتر است |
| در دنده عقب شدیدتر است | وضعیت دستهها و نحوه انتقال بار در این وضعیت میتواند سرنخ بدهد؛ اما تشخیص قطعی نیست |
| در سربالایی بیشتر میشود | افزایش بار موتور میتواند ایرادهای موتور یا انتقال قدرت را آشکارتر کند |
| در سرعت مشخص ادامه دارد | چرخ، لاستیک، بالانس و اجزای چرخان اهمیت بیشتری پیدا میکنند |
چرا ممکن است خودرو در سرعت بالا دیگر نلرزد؟
از بین رفتن لرزش در سرعت بالاتر، بهخودیخود به معنی سالم بودن تمام قطعات نیست.
برخی ایرادها فقط زمانی خودشان را نشان میدهند که گشتاور و بار انتقالی در محدوده خاصی قرار دارد. شروع حرکت دقیقاً یکی از همین شرایط است.
با افزایش سرعت، دنده، دور موتور، زاویه مفصلها و نحوه اعمال بار تغییر میکند و ممکن است لرزش دیگر به شکل محسوسی احساس نشود.
از طرف دیگر، لرزشهایی که منشأ آنها چرخ یا لاستیک است معمولاً بیشتر با سرعت خودرو ارتباط دارند و ممکن است در یک محدوده سرعت مشخص تشدید شوند.
بنابراین عبارت «در سرعت بالا دیگر نمیلرزد» بهتنهایی نه خرابی انتقال قدرت را ثابت میکند و نه چرخ و لاستیک را کاملاً رد میکند. باید مشخص شود لرزش دقیقاً در چه شرایطی ظاهر و ناپدید میشود.
خودرو دندهای و اتوماتیک؛ تفاوت در عیبیابی
در خودروی دندهای، اگر لرزش دقیقاً با بالا آمدن کلاچ و شروع درگیری ایجاد شود، مجموعه کلاچ و فلایویل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در خودروهای اتوماتیک، کلاچ پدالی و دیسک و صفحه به شکل خودروهای دندهای وجود ندارد؛ بنابراین نباید همان تشخیص را مستقیماً به آن تعمیم داد.
بسته به نوع گیربکس، باید عملکرد سیستم انتقال قدرت، دستهها، پلوسها و اجزای داخلی گیربکس یا مبدل گشتاور بررسی شود.
به همین دلیل، نوع گیربکس یکی از اولین اطلاعاتی است که هنگام عیبیابی باید مشخص شود.
آیا لرزش فقط در شروع حرکت خطرناک است؟
شدت علامت تعیینکننده است.
لرزش خفیفی که مدتها بدون تغییر باقی مانده و هیچ صدای غیرعادی، افت توان یا مشکل دیگری ندارد، لزوماً به معنای یک وضعیت اضطراری نیست؛ اما همچنان بهتر است علت آن مشخص شود.
در مقابل، اگر لرزش ناگهانی و شدید باشد یا همراه با یکی از موارد زیر رخ دهد، بررسی خودرو باید سریعتر انجام شود:
- تقه یا ضربه شدید
- صدای غیرعادی واضح
- بوی سوختگی
- افت شدید توان
- روشن شدن یا چشمک زدن چراغ هشدار موتور
- مشکل در انتقال نیرو
- مشکل در کنترل خودرو
خصوصاً چراغ موتور چشمکزن همراه با بد کار کردن موتور را نباید صرفاً یک لرزش معمولی در نظر گرفت؛ زیرا میتواند نشانه یک مشکل جدی در عملکرد موتور باشد.
مکانیک چگونه علت لرزش را پیدا میکند؟
عیبیابی حرفهای معمولاً از یک سؤال ساده شروع میشود: لرزش دقیقاً چه زمانی اتفاق میافتد؟
مکانیک با توجه به مواردی مانند زمان دقیق ایجاد لرزش، دور موتور، سرعت خودرو، دنده انتخابشده، میزان فشار روی پدال گاز، وضعیت کلاچ، صدای همراه لرزش و محل احساس آن، دایره احتمالات را محدود میکند.
در مرحله بعد، بسته به علائم، بررسی ظاهری دستهموتورها و دستهگیربکس، پلوس و مفصلها، وضعیت انتقال قدرت و در خودروهای دندهای مجموعه کلاچ و فلایویل انجام میشود.
اگر علائم با عملکرد موتور سازگار باشند، دستگاه دیاگ و بررسی سیستم مدیریت موتور نیز میتواند بخشی از عیبیابی باشد.
در بسیاری از موارد، تست جاده اهمیت زیادی دارد؛ چون مکانیک باید همان شرایطی را ایجاد کند که راننده در آن لرزش را احساس کرده است.
تشخیص صرفاً با نگاه کردن به یک قطعه یا شنیدن عبارت «ماشین در شروع حرکت میلرزد» قابل اطمینان نیست.
برای رفع لرزش خودرو چه باید کرد؟
اولین قدم، تعویض تصادفی قطعه نیست؛ بلکه مشخص کردن الگوی لرزش است.
اگر لرزش فقط هنگام رها کردن کلاچ اتفاق میافتد، خودرو دندهای است و علامت با درگیری کلاچ ارتباط واضح دارد، بررسی مجموعه کلاچ و فلایویل منطقی است.
اگر لرزش با گاز دادن و زیر بار تشدید میشود، دستههای موتور و گیربکس، پلوس و مفصلهای آن و سایر اجزای انتقال قدرت باید در نظر گرفته شوند.
اگر لرزش همراه با افت توان یا بد کار کردن موتور است، بررسی سیستم موتور و احتمال میسفایر اهمیت بیشتری پیدا میکند.
و اگر لرزش با سرعت خودرو ارتباط دارد و در محدوده سرعت مشخصی ظاهر میشود، چرخ، لاستیک، بالانس و سایر اجزای چرخان نیز باید بررسی شوند.
در هیچیک از این حالتها، صرفاً بر اساس یک عل امت نمیتوان قطعه خاصی را مقصر قطعی اعلام کرد.
چکلیست سریع برای راننده
اگر میخواهید قبل از مراجعه به تعمیرگاه اطلاعات دقیقتری از مشکل خودرو در اختیار مکانیک قرار دهید، این موارد را به خاطر بسپارید:
- لرزش دقیقاً در چه لحظهای شروع میشود؟
- آیا فقط هنگام رها کردن کلاچ اتفاق میافتد؟
- آیا با فشار بیشتر روی پدال گاز شدیدتر میشود؟
- آیا با برداشتن پا از روی گاز کاهش پیدا میکند؟
- آیا در دنده عقب نیز وجود دارد؟
- آیا در سربالایی شدیدتر میشود؟
- آیا همراه لرزش صدای تقه یا صدای مکانیکی شنیده میشود؟
- آیا موتور همزمان افت توان یا بد کار کردن دارد؟
- لرزش بیشتر در فرمان احساس میشود یا در صندلی و کف خودرو؟
- آیا لرزش در یک سرعت مشخص هم ادامه دارد؟
- آیا چراغ هشدار موتور روشن یا چشمکزن شده است؟
پاسخ به همین سؤالها میتواند به مکانیک کمک کند مسیر عیبیابی را سریعتر مشخص کند.
جمعبندی
لرزش خودرو در شروع حرکت یک نشانه است، نه یک تشخیص قطعی. مهمترین نکته این است که مشخص کنیم لرزش به درگیری کلاچ و تغییر بار انتقال قدرت وابسته است یا با سرعت چرخش خودرو ارتباط دارد.
در خودروهای دندهای، کلاچ، دیسک و صفحه و فلایویل از گزینههای مهم هستند. دستهموتور و دستهگیربکس، پلوس و مفصلهای CV و در خودروهای دیفرانسیل عقب یا چهارچرخ محرک، گاردان و مفصلهای مربوطه نیز باید متناسب با علائم بررسی شوند.
در صورت همراه بودن لرزش با افت توان یا بد کار کردن موتور، احتمال مشکل در عملکرد موتور و میسفایر نیز مطرح میشود.
در نهایت، اگر لرزش فقط در شروع حرکت رخ میدهد و در سرعت بالا از بین میرود، این الگو اطلاعات ارزشمندی برای مکانیک فراهم میکند؛ اما برای رسیدن به تشخیص قطعی، باید شرایط ایجاد لرزش و وضعیت اجزای مرتبط بهصورت سیستماتیک بررسی شود.
بنابراین بهجای تعویض حدسی قطعات، بهتر است ابتدا مشخص شود لرزش وابسته به بار و گشتاور است یا وابسته به سرعت. همین تفکیک ساده میتواند مسیر عیبیابی را به شکل قابلتوجهی کوتاهتر کند.
